Hạnh Các Thánh


Ngày 11 tháng 9

THÁNH PRÔTÔ VÀ THÁNH GIAXINTÔ TỬ ĐẠO

Đối với các thánh, lời Chúa là sức mạnh phi thường, là châm ngôn tuyệt vời nâng đỡ và hướng dẫn đời sống các ngài trong mọi hoàn cảnh. Riêng hai thánh Prôtô và Giaxintô, sau những năm cùng nhau học hỏi Phúc âm, khi phải ra trước toà án hay phải giam trong ngục thất, các ngài luôn luôn nhắc nhở cho nhau lời vắn tắt Chúa đã phán: “Ai tìm sự sống mình thì sẽ mất, còn ai mất sự sống vì Ta thì sẽ được sống” (Mt 10,59). Lời linh thiêng ấy đã khích lệ các ngài cố gắng đạt lấy cành lá tử đạo quãng năm 260 tại Rôma.

Nhưng tiếc thay, không một tài liệu nào cho ta biết rõ về sinh quán, gia tộc và tuổi thơ ấu cả hai thánh nhân. Căn cứ vào quý danh của các ngài, người ta ước đoán các ngài sinh ra ở Hy lạp. Vì theo danh từ Hy lạp, Prôtô có nghĩa là “đứng đầu”, nó trùng với tên gọi của rất nhiều vị tử đạo thời đó. Còn danh từ Giaxintô lại trùng với tên một nhân vật thần thoại Hy lạp đã bị thần Apolô hạ sát, rồi sau lại cho tái sinh dưới hình thức một đóa hoa. Tuy nhiên, điều chắc chắn hơn hết là: cả hai thánh tử đạo là những người giúp việc tín cẩn của thánh nữ Êugênia, ái nữ của ông thị trưởng thành Alexandria. Nhờ gương nhân đức và chí anh hùng của bà chủ, Prôtô và Giaxintô mỗi ngày một lớn mạnh trong đức tin. Chính bà đã dạy cho các ngài học hỏi Kinh thánh và thấm nhuần các chân lý trong đạo. Ngày kia, có một thiếu nữ thuộc dòng quý tộc tên là Basilla ngỏ ý muốn xin Êugênia giúp trở lại đạo Công giáo. Êugênia liền cho Prôtô và Giaxintô cải trang đến dạy giáo lý cho Basilla. Nhưng chưa được bao lâu công việc của cả ba người bị bại lộ và cả ba bị quân Hoàng đế bắt. Bị ghép vào tội “phản thần minh đi theo tà đạo Giêsu”. Basilla bị kết án tử hình, còn Prôtô và Giaxintô được dẫn đến đền để dâng hương tế thần.

Trước bàn thờ Jupiter, quan án bảo: “Vì thấy các ngươi là những trang thanh niên đầy nghị lực có thể làm ích nhiều cho tổ quốc, Hoàng đế muốn ân xá cho các ngươi, không hành hình y án như cô Basilla bất hạnh. Nhưng điều kiện duy nhất để các ngươi xứng đáng với ân huệ của Hoàng đế, là bây giờ các ngươi hãy sốt sắng dâng hương tế thần”.

Thánh Prôtô khiêm tốn trả lời: “Vâng, cám ơn quan án, và nhờ quan án chuyển lời chúng tôi đội ơn Hoàng đế. Nhưng dù Hoàng đế có cho chúng tôi nửa nước, chúng tôi cũng không khi nào dâng hương hay bái lạy một vị thần minh nào. Chúng tôi chỉ biết có Đức Kitô là Thiên Chúa chân thật”. Nói rồi, các ngài quỳ xuống cầu nguyện và tự nhiên tượng thần Jupiter đổ xuống, vỡ tan tành. Vua nổi giận và xấu hổ, quan án tuyên bố: “Hai thằng này là những tên phù thủy tệ hại, đáng phải chém đầu”. Nói rồi, ông cho lính điệu các ngài ra trảm quyết tại pháp trường. Ngày hôm ấy Êugênia cũng bị bắt. Và sau nhiều ngày bị hành hình, thánh nữ cũng bị chém đầu.

Do đó giữa hai thánh Prôtô, Giaxintô và thánh nữ Êugênia có một mối dây liên lạc thiêng liêng và thân mật. Và ngay từ đầu, hai thánh tử đạo được kính nhớ cùng một ngày và được giống như hai thánh Phêlích và Ađantê.

Ngày nay với những tài liệu còn lại, chúng ta biết xác hai thánh tử đạo được giáo dân mai táng trong hang toại đạo Bassiê, sau gọi là hang toại đạo thánh Hémês. Theo niên lịch của thành Napôli thế kỷ thứ IX, thì các thánh được phúc tử đạo ngày 11 tháng 9. Văn liệu này phù hợp với sách tử đạo của dòng thánh Giêrônimô và mọi bản văn cổ thời mà cha Marchi dòng Tên đã khám phá ra năm 1817, và hầu hết các tác giả đều cho rằng di hài hai thánh tử đạo đã được đưa về chính thành Rôma vào thế kỷ XVI. Người ta luôn đặt hài cốt của hai thánh nhân sát gần nhau vì, theo Đức Giáo Hoàng Đamasô (366-384) và cha Lêôpađô, thì các ngài là hai anh em ruột.